Chủ tịch nước Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc được cho là đã bị các đối thủ trong đảng phế truất

  

Chủ tịch nước Việt Nam thân phương Tây Nguyễn Xuân Phúc được cho là đã bị buộc phải từ chức trong một cuộc cải tổ mà sẽ trao quyền cho các cơ quan an ninh chuyên chế của Việt Nam.

Các nguồn tin Việt Nam tiết lộ với DW rằng Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tuần trước đã thông báo "từ chức" trước Bộ Chính trị, cơ quan lãnh đạo ưu tú của đảng ra quyết định.

Nhà lãnh đạo theo định hướng phương Tây này đã đảm nhận vị trí chủ tịch nước mang tính nghi thức vào năm 2021, sau 5 năm làm thủ tướng. Ông được coi là một trong những nhà kỹ trị hàng đầu trong Đảng Cộng sản cầm quyền, và trong nhiệm kỳ của mình, ông đã thiết lập mối quan hệ chặt chẽ với thủ đô của các nước phương Tây.

Chỉ vài tuần trước khi ông có thể bị cách chức, một số chuyên gia chính sách đối ngoại dày dạn kinh nghiệm khác đã bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền vì cáo buộc tham nhũng. Cuộc cải tổ này được kỳ vọng sẽ củng cố quyền lực của giới tinh hoa an ninh nước này.

Một nguồn tin ngoại giao nói với DW rằng ủy ban trung ương đảng này sẽ triệu tập một phiên họp đặc biệt vào thứ Ba để thảo luận về người kế nhiệm ông Phúc khi ông sẽ chính thức tuyên bố từ chức vào thứ Tư tới trước Quốc hội, cơ quan lập pháp của nước này.

Chúng ta biết gì về sự ra đi của Phúc?

Theo bài viết đăng trên hãng truyền thông phân tích Fulcrum, Lê Hồng Hiệp, Trung tâm nghiên cứu thuộc Viện ISEAS–Yusof Ishak ở Singapore, suy đoán tham nhũng có thể là nguyên nhân khiến Phúc bị tẩy chay.

Từ lâu đã có tin đồn rằng phu nhân tổng thống có liên quan đến cái gọi là bê bối tham nhũng ở Việt Nam, dẫn đến việc cựu Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thanh Long bị phế truất vào tháng trước; Cựu Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh đã bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản.

Nếu đúng như báo cáo, ông Phúc sẽ trở thành quan chức cấp cao nhất cho đến nay trong chiến dịch chống tham nhũng sâu rộng do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát động năm 2016. Hàng trăm quan chức cấp cao và doanh nhân đã bị sa thải hoặc bỏ tù vì chiến dịch này.

Hiện chưa rõ ông Phúc sẽ đưa ra lý do từ chức vào ngày mai, nhưng Zachary Abuza, giáo sư tại Đại học Chiến tranh Quốc gia ở Washington, coi đây là “trò chơi quyền lực tổng lực” của các kẻ thù trong đảng.

Ai sẽ hưởng lợi từ sự ra đi của Phúc?

Người có thể kế nhiệm ông Phúc sẽ là Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm, người được ông Trọng tín nhiệm chỉ đạo điều tra chống tham nhũng.  Ban đầu ông Lâm dự kiến sẽ rời nhiệm sở vào tháng 4 do giới hạn nhiệm kỳ không chính thức của các bộ trưởng.

Ông Abuza cho biết việc thăng chức chủ tịch nước nhanh chóng sẽ giúp ông Lâm có một vị trí vững chắc, đồng thời cũng cố gắng duy trì sự kiểm soát đối với Bộ An ninh, chủ yếu là Văn phòng Chủ tịch theo nghi thức.

Các đảng viên cao cấp khác của Đảng Cộng sản cũng sẽ được hưởng lợi từ sự ra đi của ông Phúc. Mặc dù phải đến năm 2026, Đại hội toàn quốc tới mới diễn ra, nhưng cuộc đua vào các vị trí cao nhất đã bắt đầu từ rất sớm.

Đảng Cộng sản đã phải đối mặt với vấn đề bầu chọn lãnh đạo trong quá khứ. Tại đại hội toàn quốc trước đó vào năm 2021, ông Trọng, người lãnh đạo đảng, nắm quyền lần thứ ba gần như chưa từng có, do đảng này không thể thống nhất về người kế nhiệm.

Ông Hiệp thuộc Viện ISEAS–Yusof Ishak lưu ý rằng nếu ông Phúc ra đi, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cũng sẽ thắng lớn vì ông sẽ là “ứng cử viên khả thi duy nhất thay Tổng Bí thư Trọng” trong cuộc cải tổ năm 2026.

Abuza tin rằng ngoài Huệ, Phúc là thành viên Bộ Chính trị duy nhất có đầu óc để trở thành lãnh đạo của Đảng vào năm tới. Sự ra đi của Phúc đã mở ra một con đường thẳng cho Huệ, người tình cờ trở thành đệ tử của Trọng.

Ông Lê Hồng Hiệp cho biết thêm, Thủ tướng Phạm Minh Chính khó có thể được thăng chức trong thời gian tới và cũng có thể gặp rủi ro.

Theo ông Hiệp, ông có thể gặp rắc rối vì mối quan hệ bị nghi ngờ với Nguyễn Thị Thanh Nhàn, Chủ tịch Công ty Advance International Corporation, nơi đang là tâm điểm của một vụ bê bối tham nhũng lớn khác. Nhàn, người đang bỏ trốn, đã bị kết án vắng mặt 30 năm tù vào tháng trước.

Việc tái cơ cấu sẽ tác động như thế nào đến chính sách đối ngoại của Việt Nam?

Từ năm 2016 đến năm 2021, trên cương vị Thủ tướng Chính phủ Việt Nam, ông Phúc đã cải thiện đáng kể quan hệ giữa Việt Nam với Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu. Hiệp định thương mại tự do EU–Việt Nam được chào mời đã được ký kết và phê chuẩn dưới sự giám sát của ông, chính trị gia 68 tuổi này được coi là một trong những nhà lãnh đạo Việt Nam được các nhà ngoại giao và nhà đầu tư nước ngoài tin tưởng nhất.

Sự ra đi của ông diễn ra ngay sau khi nhiều nhà kỹ trị và các quan chức có khuynh hướng phương Tây bị sa thải.

Cựu Bộ trưởng Ngoại giao và Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh tháng trước đã được "cho phép" từ chức khỏi vị trí hiện tại. Một Phó Thủ tướng khác là Vũ Đức Đam, một người có nền giáo dục phương Tây, cũng bị cách chức.

Hunter Marston, một nhà nghiên cứu về Đông Nam Á tại Đại học Quốc gia Mỹ, nói rằng có vẻ như "Trọng và Bộ Công an của ông đang gạt bỏ các quan chức cấp cao tiến bộ hơn hoặc có tầm nhìn quốc tế, những người đã thúc đẩy quan hệ Trung–Việt".

  Việc cải tổ các quan chức khó có thể thay đổi cơ bản chính sách đối ngoại của Việt Nam, mặc dù điều này "tốt cho cả Trung Quốc và Nga", ông Abuza thuộc Đại học Chiến tranh Quốc gia ở Washington nhận định.

Lê Hồng Hiệp đến từ Singapore cũng không thấy sự thay đổi mạnh mẽ ở phía chân trời.

"Tất cả những thay đổi nhân sự này thiên về động lực chính trị trong nước của Việt Nam", ông Hiệp nói với DW. "Tôi không nghĩ họ có liên quan gì đến chính sách đối ngoại của Việt Nam".

Quan điểm của Việt Nam đối với Trung Quốc và phương Tây như thế nào?

Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, nhưng những căng thẳng lịch sử và địa chính trị, đặc biệt là ở các vùng lãnh thổ tranh chấp ở Biển Đông, có nghĩa là Hà Nội sẽ tiếp tục coi Bắc Kinh là mối đe dọa.

Bên cạnh đó, quan hệ thương mại và chính trị giữa Việt Nam và các nước phương Tây cũng đã được cải thiện rất nhiều trong thời gian qua. Tháng 11 vừa qua, ông Olaf Scholz đã trở thành Thủ tướng Đức đầu tiên thăm Việt Nam trong 11 năm qua.

Nhưng các quan chức Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn nghi ngờ ý đồ của phương Tây. Nhiều người trong số họ lo ngại rằng các nền dân chủ phương Tây đang nhắm đến một sự thay đổi chế độ trong một chế độ độc đảng, và họ tức giận vì các tổ chức nước ngoài đã dạy chính phủ về vấn đề nhân quyền.

Những động lực này khó có thể thay đổi, nhưng các nhà phân tích cho rằng các chính phủ và nhà đầu tư nước ngoài nên kỳ vọng tình hình chính trị ở Việt Nam sẽ hướng nội nhiều hơn và có thể kém ổn định hơn.

Có thể nói rằng các cơ quan an ninh công cộng đang nổi lên thận trọng nhất trong việc tương tác với các nền dân chủ phương Tây. Trong khi đó, các nhà ngoại giao nước ngoài đang nhanh chóng mất đi kênh tin cậy nhất của họ trong nội bộ đảng, đó là các quan chức cung cấp thông tin và hỗ trợ một cách không chính thức.

Theo chính phủ, mặc dù nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng 8% trong năm ngoái, song việc thanh trừng các quan chức cấp cao có thẩm quyền có thể làm suy yếu sự ổn định chính trị của đất nước. Chiến dịch chống tham nhũng của ông Trọng chưa có dấu hiệu chững lại và ông Phúc là chiến dịch chống tham nhũng lớn nhất từ trước đến nay.

 

Tác giả: David Hutt

Biên tập: Darko Janjevic

Link gốc: https://www.inspiredminds.de/en/vietnams-president-phuc-reportedly-ousted-by-party-rivals/a-64421539

Dịch: Nguyễn Thành Sang, 25-01-2023