NHỮNG HỆ LỤY VỀ KINH TẾ VÀ XÃ HỘI CỦA ĐẠI DỊCH nCoV (virus Corona)

Trẻ em Trung Quốc đang dàn hàng chờ lên tàu ở Bắc Kinh trong mùa dịch bệnh hoành hành.

Người viết: Nguyễn Thành Sang.

Lịch sử nhân loại của thế kỷ 21 sẽ ghi nhận tiếp một trường hợp đại dịch bệnh gây tai họa khắp hoàn cầu sau dịch SARS năm 2003 – đại dịch nCoV do chủng virus Corona hoành hành. Dịch virus Corona xuất hiện tại Vũ Hán từ cuối tháng 11 năm 2019, nhưng vì sự che giấu của nhà đương cục địa phương sở tại, mãi đến tháng 12 khi tình hình không thể kiểm soát thì thông tin về cơn dịch mới bùng phát và cả thế giới hoảng loạn với sự lây lan của nó, cho đến tháng 2 năm 2020. Sự cố khó khăn hơn cho tình trạng lây lan đại dịch đó là thời điểm nó bùng phát xảy ra gần vào dịp Tết cổ truyền của Đông Á – Nguyên đán tiết của người Trung Quốc, và kể cả Việt Nam.

Mặc dù nhà cầm quyền Bắc Kinh đã phản ứng nhanh với mối đe dọa mới hơn so với hồi đại dịch SARS trước kia, thảm họa đã dạy Trung Quốc một bài học là phải cởi mở và có trách nhiệm hơn, nhưng Trung Quốc vẫn im lặng trong sự che đậy nó và cho đến khi không che đậy được nữa thì họ lại im lặng tiếp – để trừng phạt những ai dám xoay chiều lại với kênh truyền thông quan phương làm hậu quả thiệt hại cho kinh tế và xã hội của nó. Dù là thế, sự trừng phạt đó có ý nghĩa gì khi hành vi che đậy còn đáng xấu hổ hơn, và giờ họ phải trực diện đối đầu để giải quyết hậu quả của cơn đại dịch.

Tác động của đại dịch này tới nền kinh tế và xã hội Trung Quốc là rất lớn, và cũng như tầm mức ảnh hưởng của kinh tế Trung Quốc đối với thế giới, nó cũng gây hệ quả không tốt đẹp gì cho các quốc gia có liên hệ mật thiết với Trung Quốc, không ngoại trừ Việt Nam. Vũ Hán – nơi bùng phát đại dịch, là một trung tâm kỹ nghệ của tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc, đóng vai trò kinh tế không nhỏ trong xã hội Trung Quốc đương đại. Nghe trên tin tức thời sự, chúng ta hẳn biết Vũ Hán là một thành phố với 11 triệu dân, và với dân số đó thì quy mô cơ sở hạ tầng của nó dĩ nhiên lớn hơn thành phố Hồ Chí Minh của Việt Nam. Chúng ta tưởng tượng một thành phố lớn như vậy bị tê liệt trong cơn đại dịch, mọi lối ra vào bị phong tỏa và người dân bị nhốt lại trong đó, nếu hình dung điều đó tưởng tượng là thành phố Hồ Chí Minh thay vì Vũ Hán, người Việt Nam chúng ta dễ cảm giác “ớn lạnh” như thế nào: Ôi, không lẽ các cơ sở hạ tầng hoành tráng, những khu hoa lệ và sầm uất như Nhà thờ Đức Bà quận 1, Phố đi bộ Nguyễn Huệ quận 4, khu Phú Mỹ Hưng quận 7 v.v… nếu chúng cũng bị đóng cửa và người ta sống trong hoang mang, như ở Vũ Hán, thì sao nhỉ?

Sau cuộc Thương chiến Mỹ–Trung, ngày 15-01-2020 hai nước đã ký thỏa thuận giai đoạn 1 coi như tạm giãn đi áp lực của cuộc chiến đánh vào nền kinh tế Trung Quốc đang trên bờ chao đảo, tỉ lệ tăng trưởng GDP 6,1% thuộc loại thảm hại với tầm cỡ “máu mặt” của Trung Quốc trước giờ, trong khi năm ngoái 6,6% tuy không đáng tự hào nhưng còn dễ chịu hơn, với một đại quốc phải hứng chịu cơn sút 0,5% cũng đã là toát mồ hôi hột đối với các nhà hoạch định kinh tế và chính khách cầm quyền của xứ sở Tư bản Đỏ này. Chưa kịp hoàn hồn bởi cú nhân họa Mỹ quốc giáng đòn thì đã gặp cơn “trời đánh” – rủi ro làm lọt chủng virus Corona ra ngoài gây đại dịch chết người. Trong nền kinh tế đang sa sút ấy, Vũ Hán cũng là một thành phố trung tâm kinh tế kỹ nghệ đáng mong đợi, khi Báo cáo trong Đại hội Đảng lần thứ 14 tại Vũ Hán (trong kỳ dịch bệnh đang hoành hành) ước lượng GDP của thành phố sẽ tăng từ 7,5% lên 7,8%, gia tăng 220.000 việc lao động mới. Bây giờ thì sao? Những con số ước mơ đó có ý nghĩa gì, khi thành phố chìm vào cơn ác mộng khi mà cảnh đường phố đầy rùng rợn chẳng khác gì phim kinh dị Zombie hay dịch bệnh quái ác trong các phim kịch tận thế bom tấn.

Những người lạc quan có thể cho là: “Ồ, không sao cả, Trung Quốc sẽ hồi phục nhanh thôi.” Quả thật, sau cơn dịch SARS năm 2003, tăng trưởng bán lẻ của Trung Quốc rớt thảm tới đáy 4,3% vậy mà đã lập tức tăng nhanh lên 9,7%. Tuy nhiên, ai dám nói lịch sử sẽ lặp lại lạc quan như quá khứ, khi mà các tham số của hoàn cảnh hiện tại không hề giống với trước, dù thế nào thì hậu quả thiệt hại không phải là nhỏ. Đơn giản thôi, vì Trung Quốc của năm 2020 đã có vai trò kinh tế quá lớn trên thế giới, hơn hẳn năm 2003, ai dám đảm bảo cú rớt đài của thảm họa này sẽ dễ chịu hơn trước kia? Các tập đoàn biểu tượng của Trung Quốc ai ai cũng biết như Alibaba, Taobao, Huawei v.v… chẳng hiểu sao vì cơn dịch này cũng mang đến sự ám ảnh của người nước ngoài đối với các bưu kiện đến từ chúng. “Oái, của Trung Quốc ư, rồi hàng của chúng có kèm theo virus bệnh dịch không?” Thật điên cái đầu!

Tổ chức EIU (Economist Intelligence Unit) của Anh quốc đã dự báo tăng trưởng GDP của Trung Quốc sẽ vì cơn dịch này mà rớt xuống còn 4,9%. Đặc biệt ngành hàng không và du lịch sẽ bị tổn thất nặng nề. Những ảnh hưởng kinh tế này là đối nội của Trung Quốc. Nó dĩ nhiên là lớn, nhưng chưa bằng tác hại đối ngoại mà nó gây ra. Trước hết, vị thế to lớn mà Trung Quốc cố gắng xây dựng trước đây vì cơn đại dịch đã làm cho người ta hoảng sợ đối với “Trung Quốc” hay “người Trung Quốc,” người Trung Quốc ở nước ngoài thì gây hoang mang cho người bản xứ, người nước ngoài thì không dám đến và lưu lại Trung Quốc sinh sống làm việc. Cơn dịch không chỉ tác động xấu đến nguồn tài lực mà còn cả nguồn nhân lực, chưa kể địa vị trong kinh tế đi xuống thì địa vị trong chính trị cũng rớt đài theo, cán cân sức mạnh sẽ nghiêng dần về Tây phương, đứng đầu là Hoa Kỳ. Mỹ luôn luôn là “ngư ông đắc lợi,” trong khi Trung Quốc vẫn tiếp tục xoay sở trong khó khăn đủ điều, hình như ông trời không đứng về phía Trung Quốc rồi!

Cho đến thời điểm gần nhất, ngày 03-02-2020, thế giới có 17.389 người mắc bệnh dịch Corona, trong đó 184 người mắc bệnh bên ngoài Trung Quốc, 362 người đã tử vong (Trung Quốc 361 người, Philippines 1 người). Theo những nguồn tin khác, có 102.427 người đã tiếp xúc gần gũi với người mắc bệnh dịch, hiện đang nghi ngờ cách ly để theo dõi có mắc bệnh hay không. Hiện giờ, các tập đoàn doanh nghiệp nước ngoài “cỡ khủng” như Apple, Starbucks, Ikea v.v… cũng nhanh chân “Goodbye, not see you again” với Trung Quốc. Các hãng doanh nghiệp khác như giày dép Nike, quần áo Under Armour, thức ăn nhanh McDonald's, lắp ráp xe General Motors và Toyota… đều ngưng hoạt động để chờ chính phủ Bắc Kinh ngăn chặn bệnh dịch, các hãng hàng không quốc tế đều hủy mọi chuyến bay đến Trung Quốc. Thử nghĩ xem, với vai trò càng lớn hơn trước đây của mình, sự gián đoạn và suy thoái như thế cứ kéo dài thì càng gây tổn hại băng chuyền hệ thống.

Số bệnh nhân gia tăng toàn cầu

Thị trường giao dịch chứng khoán Trung Quốc sáng ngày 03-02-2020 đã bốc hơi hàng trăm tỉ USD, buộc chính quyền Bắc Kinh phải lên kế hoạch rót thêm 170 tỉ USD để vực dậy thị trường tiền tệ và cứu vớt số phận các doanh nghiệp trong nước. Chưa kể, các nhà kinh tế còn lo sợ rằng sự suy thoái kinh tế xã hội này ở Trung Quốc sẽ dẫn tới “hiệu ứng cánh bướm,” làm gián đoạn chuỗi cung ứng quốc tế, không ai biết được nó sẽ lây lan trong bao lâu và phạm vi nào, cướp đi sinh mạng của bao nhiêu người nữa, và quan trọng là những hiệu ứng tiêu cực mà nó mang lại cho toàn cầu chắc chắn sẽ khủng khiếp hơn đại dịch SARS quá khứ.

Với một quốc gia mà nền kinh tế lệ thuộc lớn vào Trung Quốc như Việt Nam, qua cơn đại dịch và sự suy thoái có hệ thống của Trung Quốc, Việt Nam ít nhiều cũng bị ảnh hưởng tiêu cực và thiệt hại không nằm ở “mức nhỏ,” tức phải dám nói là sẽ nặng nề và thót tim. Cho đến ngày 04-02-2020, Việt Nam đã chính thức ghi nhận 09 trường hợp nhiễm virus Corona, hiện đang cách ly điều trị. Các chuyến bay hai đầu Việt–Trung đã bị đình cấm, tuy nhiên tình trạng vận chuyển qua đường tàu hỏa hoặc giả đường bộ bằng tuyến buôn lậu thì khó ngăn chặn được. Trong mấy ngày qua, giá sàn chứng khoán ở Việt Nam cũng đã có dấu hiệu chuyển biến xấu và lạm phát đang gia tăng. Về dịch vụ, những khu vực từng giao dịch và tiếp xúc với khách Trung Quốc nhiều như Hải Phòng, Nha Trang… nay cũng trở nên vắng hoe, làm ảnh hưởng đến dịch vụ mậu dịch và du lịch ở Việt Nam không ít.

Trước tình thế khó khăn này, chính phủ Bắc Kinh phải giải quyết như thế nào để ngăn cản thảm họa cơn đại dịch và khả năng Mỹ quốc lợi dụng cơ hội này để hạ bệ vai trò của Trung Quốc? Còn với một nước như Việt Nam, cần có nhiều cân nhắc cẩn trọng trước thời cuộc đang rối ren và nhạy cảm này. Trong tương lai, tình hình sẽ chưa thể khả quan hơn, vì chưa hết dịch Corona, cơn sốt dịch cúm H5N1 đã trở lại, hai tên “thần chết” đó sẽ tiếp tục đe dọa toàn cầu.

Dự cảm mở màn năm 2020 bằng một trò chào mừng “kinh khủng” khiến thế giới không rét mà run!